Vücuda zehirli (toksik) bir
maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır.
Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun yaşamsal
fonksiyonlarına zarar verebileceğinden zehirli (toksik) olarak
kabul edilirler.
Zehirlenme yolları üç grupta
toplanır.
Ø
Sindirim yoluyla:
En sık rastlanan zehirlenme yoludur. Sindirim yoluyla alınan
zehirler genellikle ev ya da bahçede kullanılan kimyasal
maddeler, zehirli mantarlar, bozuk besinler, ilaç ve aşırı
alkoldür.
Ø
Solunum yoluyla:
Zehirli maddenin solunum yolu
ile alınmasıyla oluşur. Genellikle karbon monoksit (tüp
kaçakları, şofben, bütan gaz sobaları), lağım çukuru veya
kayalarda biriken karbondioksit, havuz hijyeninde kullanılan
klor, yapıştırıcılar, boyalar ev temizleyicileri gibi maddeler
ile oluşur.
Ø
Cilt yoluyla:
Zehirli madde vücuda direk deri aracılığı ile girer. Bu yolla
olan zehirlenmeler böcek sokmaları, hayvan ısırıkları, ilaç
enjeksiyonları, saç boyaları, zirai ilaçlar gibi zehirli
maddelerin deriden emilmesi ile oluşur.
Ø
Sindirim sistemi
bozuklukları: Bulantı,
kusma, karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal
Ø
Sinir sistemi
bozuklukları: Bilinç
kaybı, havale, rahatsızlık hissi, kaslarda ağrı, kasılma,
hareketlerde uyumsuzluk, şok belirtileri
Ø
Solunum sistemi
bozuklukları: Nefes
darlığı, solunum durması, baş ağrısı, baş dönmesi, kulak
çınlaması, oksijen yetmezliği nedeni ile ciltte kızarıklık,
morarma
Ø
Dolaşım sistemi
bozuklukları: Nabız
bozukluğu, baş ağrısı, soğuk terleme, kalp durması
Ø
Bilinç kontrolü yapılır,
Ø
Ağız zehirli madde ile temas etmişse su ile çalkalanır,
zehirli madde ele temas etmişse el sabunlu su ile yıkanır,
Ø
Yaşam bulguları değerlendirilir,
Ø
Kusma, bulantı, ishal gibi belirtiler değerlendirilir,
Ø
Kusturulmaya çalışılmaz, özellikle yakıcı maddelerin
alındığı durumlarda hasta asla kusturulmaz,
Ø
Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verilir,
Ø
Üstü örtülür,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112),
Olayla ilgili bilgiler
toplanarak kaydedilir; Sindirim yolu ile olan zehirlenmelerde
tıbbi müdahaleye yardımcı olmak için
—Zehirli maddenin türü nedir?
—İlaç ya da uyuşturucu alıyor mu?
—Hasta saat kaçta bulundu?
—Evde ne tip ilaçlar var?
Ø
Hasta temiz havaya çıkarılır ya da cam ve kapı açılarak
ortam havalandırılır,
Ø
Yaşamsal belirtiler değerlendirilir (ABC),
Ø
Yarı oturur pozisyonda tutulur,
Ø
Bilinç kapalı ise koma pozisyonu verilir,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112),
Ø
İlkyardımcı müdahale sırasında kendini ve çevresini
korumak için gerekli önlemleri almalıdır,
Ø
Solunumu korumak için maske veya ıslak bez kullanılır,
Ø
Elektrik düğmeleri ve diğer elektrikli aletler ve
ışıklandırma cihazları kullanılmaz,
Ø
Yoğun duman varsa hastayı dışarı çıkarmak için ip
kullanılmalıdır,
Ø
Derhal itfaiyeye haber verilir (110).
Ø
Yaşam bulguları değerlendirilir,
Ø
Ellerin zehirli madde ile teması önlenmelidir,
Ø
Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır,
Ø
15–20 dakika boyunca deri bol suyla yıkanmalıdır,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112).
Ø
Zehirlenmeye neden olan maddenin uzaklaştırılması (Kirli
madde vücuttan ne kadar çabuk uzaklaştırılırsa o kadar az
miktarda emilir),
Ø
Hayati fonksiyonların devamının sağlanması,
Ø
Sağlık kuruluşuna bildirilmesi (112).
Şofben Kazaları:
Şofben sıcak su temini için birçok konutta hala
kullanılmaktadır. Elektrikle çalışanlar genellikle termostat
arızası nedeniyle kazan patlamalarına neden olabilmekte ve
kişiler sıcak su yanıkları ile karşılaşabilmektedir. LPG ile
çalışan şofbenler ile de kazalar olmaktadır.
Bu kazalar ortamdaki oksijenin
yanma sırasında tüketilmesine bağlıdır. LPG zehirli değildir.
Ancak; 6 m3’den küçük iyi havalandırılmamış mekanlarda şofben
kullanıldığında ortamdaki oksijen hızla tükenmekte ve kişiler bu
yüzden havasızlıktan boğularak kaybedilmektedirler.
Şofben Kazalarında İlkyardım:
Ø
Kişi ortamdan uzaklaştırılır,
Ø
Hareket ettirilmez,
Ø
Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC) ,
Ø
Havayolu açıklığı sağlanır,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112).
Alınması Gereken Önlemler:
Ø
Banyo içerden kilitlenmemeli,
Ø
Şofben iyi çeken bir bacaya bağlanmalı,
Ø
Şofbenin olduğu yere bol hava girişi sağlanmalı,
Ø
Şofben ile tüp arasındaki hortum 125 cm’den uzun
olmamalı,
Ø
Banyodaki kişiler kontrol edilmeli.
Karbon monoksit Zehirlenmesi:
Endüstriyel merkezlerde önemli bir sorundur. Egzoz gazları, gaz
ve kömür ısıtıcıları, mangal kömürleri, kuyular ve derin
çukurlarda bulunur. Karbon monoksit renksiz, kokusuz, havadan
hafif ve rahatsız edici olmayan bir gazdır. Hemoglobine bağlanma
kapasitesi oksijenden 280 kat fazladır.
Karbon monoksit Zehirlenmesi
Belirtileri:
Ø
Aşırı yorgunluk, huzursuzluk,
Ø
Grip belirtileri,
Ø
Bulantı- kusma, baş dönmesi, karıncalanma,
Ø
Cilt ve tırnaklarda kısa süreli kiraz kırmızısı renk
değişimi,
Ø
Göğüs ağrısı, çarpıntı hissi, tansiyon düşüklüğü,
Ø
Solunum durması, kalp durması, koma.
Karbon monoksit Zehirlenmesinde
İlkyardım:
Ø
Kişi ortamdan uzaklaştırılır,
Ø
Hareket ettirilmez,
Ø
Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
Ø
Hava yolu açıklığı sağlanır
Ø
Tıbbi yardım istenir (112).
