Yanmalar ve haşlanmaları
tanımak için temel bilgiler:
Yanık kendisini meydana
getiren fiziksel etkenin adıyla
anılır. Yanıkları, sıcak su
yanıkları, sıcak buhar
yanıkları, sıcak yüzey yanıkları
(soba, ütü, ısıtma paneli), alev
yanıkları (ocak, soba, mangal),
elektrik yanıkları ve kimyasal
maddelerin meydana getirdiği
yanıklar şeklinde ayırabiliriz.
Yanığı oluşturan fiziksel
etkenin vücutta meydana
getirdiği tahribat, deri, deri
altı ve daha derindeki kas ve
kemiklerin olaydan zarar
görmesiyle sonuçlanır. Bu
harabiyetin oluş şiddeti,
etkenin enerji olarak yoğun
oluşuna ve etkenin vücuda temas
süresine bağlı olarak değişir.
Bu bakımdan yanıklar üç gruba
ayrılmıştır:
1. Derecedeki yanıklarda
deri yüzeysel olarak etkilenir.
Tüm deri katları olaydan zarar
görmez. Gözle bakıldığında
derinin kızardığı görülebilir.
Uzun süre güneşte yatan bir
insanın
derisinin kızarması, birinci
derece yanığa örnektir.
2. Derecedeki yanıklar derinin
en üst tabakası olan ve ortalama
1,5 mm. kalınlığındaki epidemis
tabakasının tamamen harap olması
anlamına gelir. Bu tür
yanıklarda, deri yüzeyinin hemen
altına toplanan serum sızıntısı
içi sıvı dolu kabarcıklar
oluşturur. Bu sıvı tabakasının
üstünü örten zar, tamamen ölmüş
deri tabakasından oluşur.
3. Derecedeki yanıklar derinin
tüm katlarını ısıl etken
nedeniyle tamamen tahrip olması
demektir. Yanığı doğuran etkenin
deriye temas süresinin uzun
olduğu anlaşılır. Bölge bu
nedenle tamamen kömürleşir. Yara
içine bakıldığında kasların
ortay çıktığı, bazen kemiklerin
bile kömürleştiği görülebilir.
Yanığın derinliği yanında yanık yüzeyin genişliği de
çok önemlidir. Gerek birinci, gerekse ikinci ve
üçüncü derece yanıklarda yanık yüzeyinin genişliği
kazazedenin hayatta kalma şansıyla doğrudan
bağlantılıdır.
Bebeklerde yüzde 10, erişkinlerde yüzde 20’den geniş
yanıklar muhakkak yataklı kurumlarda tedavi
edilmelidir.
Yanık,
insanı dış etkenlerden ve bakterilerden koruyan bir
organ olan deriyi devre dışı bıraktığı için hastalar
kolayca enfeksiyon tehlikesiyle karşı karşıya
kalırlar. Yanık olan yüzey bakteriler tarafından
kısa süre içinde işgal edilerek bölge iltihaplanır.
Bu bölgede mikroplardan açığa çıkan zehirli maddeler
(toksinler) tüm vücuda yayılarak hastaların vücut
direncinin kırılmasına ve ağır bir sistemik iltihap
tablosunun ortay çıkmasına sebep olur. Diğer
taraftan bu açık yüzeyden dışarı sızan serum, vücut
sıvılarının süratle azalmasına yol açar.
Vücutta kaybolan gündelik sıvı miktarı yanık
yüzeyinin genişliğine bağlıdır ve 1 - 9 litre
arasında değişir. Bu açığın kapatılmaması dolaşımın
zayıflamasına ve böbreklerin iflasına giderek ölüme
sebep olur.
Güneş Yanıkları
Güneş yanıkları yalnız ışınları nedeniyle değil bazı
güzellik salonlarında cildi esmerleştirmek için
yapılan UV radyasyonlarıyla (solaryum) da
oluşturulabilir. Bu konuda bilinmesi gereken bazı
olgular vardır:
- Derinin kısa süreli olarak güneş ışınlarına maruz
kalması bazı vitaminlerin oluşmasına ve kemiklerin
sağlıklı büyümesine yarar.
- Ancak uzun süreli güneş ışınına maruz kalmak deri
kanserine, derinin erken yaşlanmasına neden olur.
- Güneş ışınlarına ultraviyole ışınları denir.
İki Tür UV Işını Vardır.
- UVA denen ışın, güzellik salonlarında
esmerleştirme için kullanılır. Ancak bu ışınlar
diğerlerinden daha derin katlara nüfuz eden deri
kanserine, deri yaşlanmasına gözlerin zedelenmesine
ve derinin bağışıklık direncinin azalmasına sebep
olur.
- UBV denen ışın deri kanseri yapan ve deriyi yakın
ışın türüdür.
Yanmalar ve haşlanmalarda alınması gereken
önlemler nelerdir?
- Kibrit, çakmak ve ateş yakma gereçlerini ortalıkta
bırakmayın.
- Devamlı sıcak suyunuz varsa derecesini 50
dereceden yukarıya ayarlamayın.
- ısıtıcıların etrafına direkt teması engelleyen
barikatlar koyun.
- Sıcak sıvıları çocuklardan uzak tutun.
- Bebeğe mama verirken yemeğin, yıkarken de suyun
ısısını bilen.
- Ocak üstündeki tava saplarını, çocukların
erişemeyeceği şekilde yerleştirin.
- Yatakta sigara içmeyin.
- Sıcak tencere ve su kaplarını tezgahların kenarına
yakın koymayın.
- Kullandığınız güneş yağının UVA ve UVB ışınlarını
tamamen engellediğinden emin olur.
- Satın aldığınız güneş gözlüğünün UV ışınlarını
engellediğine emin olun.
- Evde daima dolu bir yangın söndürücü bulundurun.
Yanmalar ve haşlanmalarda yapılması gerekenler
nelerdir?
- Yanığa elle dokunmamaya çalışın.
- Yanığın derecesini saptayın.
- Yanık bölgesini derhal musluk suyuyla soğutun.
- Yanık bölgesini steril olduğunu bildiğiniz
pansuman malzemesiyle örtün.
- Sadece kızarıklık varsa yanığı bol su ve sabunla
yıkayın.
- Evde tedavi etmekten kaçının.
- Tam teşekküllü bir hastanenin acil merkezlerine
başvurun.
- Şehir dışı yörelerde sağlık ocaklarına başvurun.
- Acil ambulans isteyin.
- Kazaya uğrayan kişiyi aşırı sıcak ve aşırı soğuk
ortamda tutmayın.
- Tetanoz aşısı olmayı / yaptırmayı unutmayın.
Yanmalar ve haşlanmalarda yapılmaması gerekenler
nelerdir?
- Yanık yüzeyini direkt buzla temas ettirerek
soğutmaya kalkışmayan.
- 2. derece yanığı dezenfektanla temizlemeye
çalışmayın (alkol, tentürdiyot, savlon).
- Yoğurt, yağ, sabun, diş macunu, yağlı kremler vb.
yabancı maddeler sürmeyin.
- İçi sıvı dolu su kabarcıklarını patlatmayın.
- Eczane veya pansumancıya gitmeyin, doktora gidin.
- Yanık yüzeyine hava üflemeyin.
- Yanık yüzeyine çıplak el, parmak gibi mikropsuz
olduğundan emin olmadığınız şeyleri temas
ettirmeyin.
- Yanık yüzeyine yapışan kumaş vb. şeyleri kazıyıp
kaldırmaya çalışmayın.
- Evde tedavi yapmaya kalkışmayın.
 |
 |
