Kırık, kemik bütünlüğünün
bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden
oluşabilir. Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma
riski de artar.
Kapalı kırık:
Kemik bütünlüğü bozulmuştur. Ancak deri sağlamdır.
Açık kırık:
Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kırık uçları dışarı çıkabilir.
Beraberinde kanama ve enfeksiyon tehlikesi taşırlar.
Ø
Hareket ile artan ağrı,
Ø
Şekil bozukluğu,
Ø
Hareket kaybı,
Ø
Ödem ve kanama nedeniyle morarma.
Ağrılı bölgelerin tespiti için
elle muayene gereklidir.
Ø
Kırık yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve
sıkışma (Kırık bölgede nabız alınamaması, solukluk, soğukluk),
Ø
Parçalı kırıklarda kanamaya bağlı şok.
Ø
Hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir,
Ø
Hasta/yaralı hareket ettirilmez, sıcak tutulur,
Ø
Kol etkilenmişse yüzük ve saat gibi eşyalar çıkarılır
(aksi takdirde gelişebilecek öden doku hasarına yol açacaktır,)
Ø
Tespit ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde
açıkta bırakılır. Böylece parmaklardaki renk, hareket ve
duyarlılık kontrol edilir),
Ø
Kırık şüphesi olan bölge, ani hareketlerden kaçınılarak
bir alt ve bir üst eklemleri de içine alacak şekilde tespit
edilir. Tespit malzemeleri, sopa, tahta, karton gibi sert
malzemelerden yapılmış olmalı ve kırık kemiğin alt ve üst
eklemlerini içine alacak uzunlukta olmalıdır,
Ø
Açık kırıklarda, tespitten önce yara temiz bir bezle
kapatılmalıdır,
Ø
Kırık bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve
ısısı kontrol edilir,
Ø
Kol ve bacaklar yukarıda tutulur,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112).
Eklem yüzeylerinin anlık olarak
ayrılmasıdır. Zorlamalar sonucu oluşur.
Ø
Burkulan bölgede ağrı,
Ø
Kızarma, şişlik,
Ø
İşlev kaybı.
Ø
Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem tespit edilir,
Ø
Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır,
Ø
Hareket ettirilmez,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112).
Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak
ayrılmasıdır. Kendiliğinden normal konumuna dönemez.
Ø
Yoğun ağrı,
Ø
Şişlik ve kızarıklık,
Ø
İşlev kaybı,
Ø
Eklem Bozukluğu,
Ø
Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,
Ø
Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz,
Ø
Hasta / yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez,
Ø
Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,
Ø
Tıbbi yardım istenir (112).
Tespit için ilkyardımcı elde olan
malzemeleri kullanır. Bunlar üçgen sargı, rulo sargı, battaniye,
hırka, eşarp, kravat, vb. tahta, karton vb. malzemeler olabilir.
Ø
Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,
Ø
Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,
Ø
Tespit edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile
kaplanmalıdır,
Ø
Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir,
düzeltilmeye çalışılmamalıdır,
Ø
Tespit; kırık, çıkık ve burkulmanın üstündeki ve altında
kalan eklemleri de içerecek şekilde yapılmalıdır.
Kol ve köprücük kemiği kırığı
tespiti:
Ø
Koltuk altına yumuşak malzeme yerleştirilir,
Ø
Kol askısı yerleştirilir,
Ø
Üçgen bandaj yaralının gövdesinin üzerinde, üçgenin
tepesi dirsek tarafına, tabanı gövdeyle aynı hizada olacak
şekilde yerleştirilir,
Ø
El dirsek hizasında bükülü olarak göğsün alt kısmına
yerleştirilir. Üçgen bandajın iki ucu yaralının boynuna
düğümlenir, tespit edilen elin parmakları görülebilir şekilde
olmalıdır,
Ø
Kol askısı desteği, göğüs boşluğu ve yaralı kol üzerine
yerleştirilir (geniş dış bandajda yerleştirilebilir.),
böylelikle vücuda yapışık bir şekilde yaralı kol ve omuz eklemi
sabitlenmiş olur.
Pazı kemiği kırığı tespiti:
Ø
Sert tespit malzemesiyle yapılır,
Ø
Kırık kemiği tespit edecek olan malzemeler
yerleştirilmeden önce, kolun altına (koltuk boşluğundan
yararlanılarak) iki şerit yerleştirilir,
Ø
Malzemelerden kısa olanı koltuk altından itibaren dirseği
içine alacak şekilde yerleştirilir,
Ø
Uzun olanı omuzla dirseği içine alacak şekilde
yerleştirilir,
Ø
Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanarak tespit
edilir. Şeritler çok kısa bağlanmamalıdır,
Ø
Dirseği tespit için kol askısı takılır,
Ø
Omur tespiti için, göğüs ve yaralı kol üzerinden geniş
kumaş şerit veya üçgen bandaj uygulanır.
Dirsek kırığı tespiti:
Ø
Kol gergin vaziyette bulunduysa, hastanın vücudu boyunca
gergin ve deri ile arası yumuşak malzemeyle doldurulmuş tespit
malzemeleri yardımıyla tespit edilir,
Ø
Eğer bükülmüş vaziyette bulunduysa, bir kol askısı
desteği yardımıyla tespit edilir.
Kol askısıyla ön kol, bilek ve
el tespiti:
Ø
Kırık dirsek ve bilek ekleminin hareketini önlemek için
yaralı ön kolun altına üçgen kol askısı yerleştirilir.
Hasta/yaralının boynunun arkasına üçgenin iki ucu düğümlenir,
Ø
Aşırı hareket etmesini engellemek için, geniş bir bandaj
yardımıyla gövdeye bağlanır.
Dirsek kemiği ve/veya ön kol
kemiği kırığında sert malzemelerle tespit:
Ø
Ön kolun altına 2 şerit yerleştirilir,
Ø
Yumuşak maddeyle desteklenmiş sert tespit malzemelerinden
biri parmak diplerinden dirseğe kadar içe, diğeri elin dış
yüzünden dirseğe gelecek şekilde dışa konarak tespit edilir,
Ø
Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanır, fazla
sıkılmamalıdır,
Ø
Dirsek eklemini tespit için kol askısı takılır,
Ø
Bilek kemiklerinde veya el tarak kemiğinde, bölgeyi bir
kol askısı ile tespit yeterlidir,
Ø
Parmak kemiği kırıkları ile çıkığı ayırt etmek zordur.
Tespit için, bir tespit malzemesi ile yaralı parmak, yanındaki
sağlıklı parmakla bandaj yapılabilir.
Pelvis
kemiği kırığı tespiti:
Ø
Her iki bacak arasına bir dolgu malzemesi konur,
Ø
Sekiz şeklindeki bir bandajla bilekler tespit edilir,
Ø
Doğal boşlukların altından (dizler ve bilekler)
bandajları kaydırmak ve iki tanesi kalça ve dizler arasında
diğer ikisi dizler ve bilekler arasında olacak şekilde
düğümlenerek tespit edilir. Bütün düğümler aynı tarafta
olmalıdır.
Uyluk kemiği kırığının tespiti:
Sert tespit malzemesi ve sağlam
bacağı (ikinci bir tespit malzemesi gibi) kullanarak tespit
etme:
Ø
Bir el ayağın üst kısmına, diğeri bileğe konularak yaralı
bacak tutulur ve sağlam bacakla bir hizaya getirmek için yavaşça
çekilir. Aynı zamanda hafif bir döndürmede uygulanır,
Ø
Her iki bacak arasına (dizler ve bilekler) bir dolgu
malzemesi konur,
Ø
Sekiz şeklinde bir bandajla bilekler sabitlenir,
Ø
Yaralının vücudunun altından, kımıldatmaksızın doğal
boşlukları kullanarak bel, diz ve bileklerin arkasına 7 kumaş
şerit (veya benzeri) geçirilir,
Ø
Yumuşak malzemeyle desteklenmiş sert tespit malzemesi,
koltuk altından ayağa kadar yerleştirilir ve ayaklardan yukarı
doğru bağlanır,
Ø
Düğümler tespit malzemesi üzerine atılarak bandajlar
bağlanır,
Ø
Bilek hizasındaki bandaj öncekinin üzerine sekiz şeklinde
bağlanır,
Ø
Sert tespit malzemesi bulunmaması halinde, sağlam bacağı
tek destek olarak kullanarak, geniş bandajlarla tespit edilir.
Diz kapağı kırığı tespiti:
Ø
Geniş bandajlar yardımı ile iki bacağı birleştirerek
dizkapağı tespit edilir. Dizin üst ve altında kalan bandajları
sıkarken dikkatli olunmalıdır,
Ø
Geniş ve sert tespit malzemesi (tabla) varsa, kalçadan
ayağa kadar yaralı bacağın altına yerleştirilir ve iki tane
kalça ve diz arasında, iki tanede diz ile bilek arasında olmak
üzere geniş bandajlarla bağlanabilir. Bunun üzerine eklemi
sabitlemek amacıyla, sekiz şeklinde bir bandaj sarılır.
Kaval kemiğinin tespiti:
Uyluk kemiği kırığı tespitindeki
gibidir;
Ø
Bacaklar tutulur ve yavaşça çekilir,
Ø
Doğal boşluklar kullanılarak (dizlerin altı, bileklerin
altı) yaralı bacağın altından kumaş şeritler geçirilir,
Ø
Uygun bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş
tespit malzemelerinden biri iç tarafta kasıktan ayağa kadar,
diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,
Ø
Ayaklardan başlanarak şeritler dış tespit malzemesi
üzerinde düğümlenerek bağlanır. Bilek hizasındaki bandaj ayak
tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.
Bileğin / ayağın tespiti:
Ø
Yaralının ayakkabıları çıkarılmadan bağları çözülür,
Ø
Bilek seviyesinde sarılmış sekiz şeklinde bir bandajla
her iki ayak birlikte tespit edilir ve yumuşak malzemelerle
iyice kaplanmış (rulo yapılmış bir battaniye) bir yüzeye dayamak
suretiyle bacakları yukarıda tutmak gerekir.
